Het Australische Lowy Institute publiceerde onlangs het rapport Between the Superpowers: Southeast Asia’s Strategic Supply Chain Dilemma. Auteur Robert Walker onderzocht hoe de toenemende geopolitieke rivaliteit tussen de Verenigde Staten en China de strategische toeleveringsketens van Zuidoost-Azië beïnvloedt. Volgens het rapport bevinden de ASEAN-landen zich op een kantelpunt. De regio heeft de afgelopen jaren sterk geprofiteerd van haar positie tussen beide economische grootmachten, maar juist die positie maakt Zuidoost-Azië steeds kwetsbaarder nu de economische en technologische concurrentie tussen Washington en Beijing verder toeneemt.
Walker richt zijn analyse op vier strategische sectoren die volgens het Lowy Institute bepalend zijn voor de toekomstige economische ontwikkeling van de regio: halfgeleiders, kritieke mineralen, zonne-energie en elektrische voertuigen met bijbehorende batterijketens. Deze sectoren vertegenwoordigen inmiddels meer dan twintig procent van de totale export van Zuidoost-Azië en zijn verantwoordelijk voor ongeveer de helft van alle buitenlandse investeringen in de regio. Daarmee zijn zij uitgegroeid tot de belangrijkste dragers van toekomstige economische groei.
Van verbindende economie naar strategische kwetsbaarheid
Volgens het Lowy Institute heeft Zuidoost-Azië jarenlang geprofiteerd van zijn rol als economische verbinding tussen de Verenigde Staten en China. Internationale ondernemingen investeerden in de regio, mondiale productieketens werden steeds verder geïntegreerd en ASEAN ontwikkelde zich tot een belangrijk productie- en exportcentrum voor strategische industrieën.
Walker stelt echter dat deze positie onder druk staat. De toenemende economische ontkoppeling tussen de Verenigde Staten en China zorgt ervoor dat geopolitieke spanningen steeds vaker direct doorwerken in internationale toeleveringsketens. Handelsbeperkingen, exportcontroles, importtarieven en nationale veiligheidsmaatregelen beïnvloeden volgens het rapport in toenemende mate de investeringsbeslissingen van bedrijven en de ontwikkelingsmogelijkheden van strategische sectoren in Zuidoost-Azië.
Volgens het Lowy Institute verandert daarmee ook de rol van ASEAN. De regio fungeert niet langer uitsluitend als een verbindende economie tussen beide machtsblokken, maar wordt steeds vaker geconfronteerd met de negatieve gevolgen van de strategische rivaliteit tussen beide grootmachten.
Halfgeleiders vormen de grootste economische kans
Van de vier onderzochte sectoren beschouwt het Lowy Institute de halfgeleiderindustrie als veruit de belangrijkste strategische kans voor Zuidoost-Azië. Volgens Walker beschikt de regio al over een sterke internationale positie, met name op het gebied van assemblage, testen en verpakking van chips. Singapore en Maleisië behoren al jarenlang tot de belangrijkste spelers binnen deze mondiale waardeketen, terwijl Vietnam zich steeds nadrukkelijker ontwikkelt als nieuwe bestemming voor investeringen in de halfgeleiderindustrie.
Het rapport verwacht dat de wereldwijde vraag naar halfgeleiders de komende jaren sterk zal blijven groeien door ontwikkelingen zoals kunstmatige intelligentie, digitalisering, datacenters en de energietransitie. Tegelijkertijd leidt de Amerikaanse strategie om minder afhankelijk te worden van China ertoe dat steeds meer investeringen worden verplaatst naar andere productielocaties, waaronder Zuidoost-Azië.
Walker waarschuwt echter ook voor een toenemende concurrentie tussen ASEAN-landen zelf. Volgens het rapport proberen verschillende landen dezelfde internationale investeerders aan te trekken door omvangrijke subsidieprogramma’s en fiscale stimuleringsmaatregelen aan te bieden. Hierdoor ontstaat volgens het Lowy Institute een kostbare concurrentiestrijd die uiteindelijk de gezamenlijke onderhandelingspositie van de regio kan verzwakken.
Kritieke mineralen leveren minder economische waarde op dan wordt aangenomen
Ook de sector van kritieke mineralen krijgt in het rapport uitgebreide aandacht. Volgens Walker wordt deze industrie internationaal vaak gezien als een strategische groeimarkt, maar zijn de economische opbrengsten voor Zuidoost-Azië beperkter dan wordt verondersteld.
Het Lowy Institute wijst erop dat Indonesië weliswaar een dominante positie heeft opgebouwd in onder meer de verwerking van nikkel en daarmee aanzienlijke buitenlandse investeringen heeft aangetrokken, maar dat de economische betekenis van kritieke mineralen voor de overige ASEAN-landen relatief beperkt blijft. Buiten Indonesië vertegenwoordigen deze grondstoffen slechts een klein deel van de totale export.
Daarnaast wordt nadrukkelijk aandacht besteed aan de maatschappelijke en milieukosten van grootschalige mijnbouw. Volgens het rapport leiden vervuiling, aantasting van ecosystemen en sociale gevolgen ertoe dat de uiteindelijke economische meerwaarde van deze sector lager uitvalt dan vaak wordt aangenomen. Om die reden adviseert het Lowy Institute overheden vooral te investeren in betere regelgeving, duurzaam beheer en regionale samenwerking in plaats van omvangrijke subsidies of exportverboden.
De positie van de zonne-energiesector is enorm verslechterd
Volgens het Lowy Institute was de productie van zonnepanelen jarenlang één van de grootste succesverhalen binnen de industriële ontwikkeling van Zuidoost-Azië. Landen als Vietnam, Maleisië, Thailand en Cambodja profiteerden van Chinese investeringen en een sterke Amerikaanse vraag naar zonnepanelen.
Walker concludeert echter dat juist deze afhankelijkheid inmiddels een belangrijk risico is geworden. Amerikaanse handelsmaatregelen tegen producenten in de regio hebben de exportpositie van Zuidoost-Azië aanzienlijk verzwakt. Omdat een belangrijk deel van de productie nauw verbonden is met Chinese technologie, investeringen en toeleveranciers, werden verschillende ASEAN-landen geconfronteerd met hoge Amerikaanse importheffingen.
Volgens het rapport is het bovendien moeilijk gebleken om alternatieve exportmarkten te ontwikkelen. Door de dominante positie van Chinese producenten op de wereldmarkt ziet het Lowy Institute weinig ruimte voor een nieuw groeipad voor de regionale zonnepaneelindustrie.
Elektrische voertuigen ontwikkelen zich minder snel dan verwacht
Ook de ontwikkeling van de regionale industrie voor elektrische voertuigen en batterijen verloopt volgens het Lowy Institute minder succesvol dan aanvankelijk werd verwacht. Hoewel de vraag naar elektrische auto’s binnen Zuidoost-Azië snel groeit en verschillende overheden investeren in laadinfrastructuur en stimuleringsmaatregelen, blijven de economische resultaten achter.
Walker constateert dat de regio tientallen miljarden dollars aan buitenlandse investeringen heeft aangetrokken, maar dat deze zich nog nauwelijks vertalen in een sterke exportpositie. Een groot deel van de regionale vraag wordt nog altijd ingevuld door import, waarbij Chinese producenten een dominante rol spelen.
Volgens het rapport beschikt Zuidoost-Azië nog steeds over belangrijke kansen om een concurrerende batterij- en voertuigindustrie op te bouwen. Het Lowy Institute benadrukt echter dat langdurige bescherming van nationale markten onvoldoende is. Uiteindelijk zal de sector internationaal concurrerend moeten worden om duurzame economische groei te realiseren.
Regionale samenwerking moet centraal komen te staan
De belangrijkste conclusie van het rapport is dat overheden duidelijke keuzes moeten maken. Volgens het Lowy Institute beschikken ASEAN-landen over beperkte financiële middelen en institutionele capaciteit, waardoor niet iedere strategische sector dezelfde mate van ondersteuning kan krijgen.
Walker adviseert daarom om halfgeleiders de hoogste prioriteit te geven, gevolgd door elektrische voertuigen en batterijen. Voor kritieke mineralen en zonne-energie adviseert het rapport een veel terughoudender industriebeleid.
Daarnaast pleit het Lowy Institute nadrukkelijk voor intensievere regionale samenwerking binnen ASEAN. Gezamenlijke investeringsstrategieën, samenwerking op het gebied van onderwijs en vaardigheden, een geïntegreerde halfgeleiderketen en gemeenschappelijke standaarden voor kritieke mineralen kunnen volgens Walker de internationale concurrentiepositie van de regio aanzienlijk versterken.
Volgens het rapport zal het toekomstige economische succes van Zuidoost-Azië uiteindelijk afhangen van de mate waarin ASEAN erin slaagt deze strategische industrieën gezamenlijk te ontwikkelen, terwijl de geopolitieke spanningen tussen de Verenigde Staten en China verder toenemen.
Reageer op dit bericht