Niet iedere organisatie heeft behoefte aan een fulltime CFO. Tegelijkertijd kunnen financiële vraagstukken op een bepaald moment zo complex en/of strategisch worden dat ondersteuning vanuit de boekhouding, accountant of financial controller niet meer voldoende is. In dat geval kan de inzet van een fractional CFO uitkomst bieden.
Een fractional CFO biedt CFO-expertise zonder permanent als fulltime CFO aan de organisatie verbonden te zijn. De organisatie krijgt daarmee, mits juist geselecteerd, toegang tot strategische financiële kennis en ervaring voor de periode en capaciteit waarin deze daadwerkelijk nodig zijn.
Wanneer wordt een fractional CFO interessant?
Een belangrijk moment om een fractional CFO te overwegen ontstaat wanneer de financiële complexiteit van een onderneming sneller groeit dan de financiële organisatie zelf. De administratie kan bijvoorbeeld uitstekend functioneren, terwijl managementinformatie, forecasting, scenarioanalyses, KPI-sturing en financiële planning onvoldoende zijn meegegroeid. Naarmate een organisatie groter wordt, neemt niet alleen de omzet toe, maar worden ook de financiële beslissingen complexer. Het management heeft meer behoefte aan inzicht in toekomstige ontwikkelingen, financiële scenario’s, rendement en de consequenties van strategische keuzes. Een fractional CFO kan helpen om de financiële functie hierop in te richten.
Ook cashflow- en werkkapitaalvraagstukken kunnen aanleiding zijn om CFO-expertise in te schakelen. Een onderneming kan winstgevend zijn en tegelijkertijd voortdurend met liquiditeitsdruk te maken hebben. In zo’n situatie is alleen kijken naar de winst-en-verliesrekening onvoldoende. Betalingsvoorwaarden, voorraden, debiteuren, financieringsstructuur en cash forecasting moeten in samenhang worden bekeken.
De behoefte aan een fractional CFO kan eveneens ontstaan wanneer financiering of herfinanciering aan de orde is. Gesprekken met banken, investeerders en andere financiers vragen doorgaans om goede financiële modellen, prognoses, scenarioanalyses en inzicht in eventuele convenanten. Daarnaast moet de onderneming haar financiële positie en toekomstplannen overtuigend kunnen onderbouwen.
Een vergelijkbare behoefte ontstaat ook rondom overnames, grote investeringen of een mogelijke verkoop van de onderneming. Een fractional CFO kan in dergelijke situaties ondersteunen bij waarderingsvraagstukken, financiële due diligence, businesscases, financieringsstructuren en de financiële voorbereiding van een transactie.
Ook wanneer een mogelijke exit nog niet direct aan de orde is, kan het verstandig zijn de financiële organisatie hierop voor te bereiden. Betrouwbare rapportages, inzicht in marges, cash conversion, goede forecasting en professioneel ingerichte financiële processen dragen eraan bij dat een onderneming financieel beter verkoopklaar wordt gemaakt.
Internationalisering is een andere situatie waarin de financiële functie snel complexer kan worden. Zodra een onderneming in meerdere landen actief wordt, krijgt zij onder andere te maken met internationale geldstromen, cashmanagement, treasury, valuta, verschillende juridische structuren, belastingen, transfer pricing, consolidatie en financiële controls. Een fractional CFO kan helpen om deze verschillende financiële vraagstukken vanuit een samenhangend perspectief te benaderen. Dat betekent overigens niet dat de CFO alle fiscale en juridische vraagstukken zelf moet oplossen. Voor specialistische fiscale en juridische onderdelen blijft specifieke externe expertise veelal noodzakelijk.
De inzet hoeft niet a priori samen te hangen met groei. Er kan ook gewoon tijdelijk behoefte bestaan aan CFO-capaciteit. Bijvoorbeeld wanneer een CFO vertrekt en er nog geen opvolger is, of wanneer de onderneming zich in een transitie bevindt waarin tijdelijk zwaardere financiële leiding noodzakelijk is. Een fractional CFO kan in zo’n situatie continuiteit bieden zonder dat direct een permanente invulling van de functie noodzakelijk is. Daarmee kan het ook een tijdelijke tussenoplossing zijn, terwijl wordt bepaald welke financiële organisatie op langere termijn nodig is.
Wanneer is een fractional CFO juist niet de oplossing?
Een fractional CFO moet niet worden beschouwd als een dure vervanging voor een boekhouder, accountant of financial controller. Wanneer de belangrijkste problemen bestaan uit een achterstallige administratie, facturatie, boekingen, belastingaangiften of maandafsluitingen, ligt het voor de hand om die problemen op het juiste operationele of controlniveau op te lossen.
Een onderneming kan ook het fractional model zijn ontgroeid. Wanneer vrijwel dagelijks strategische financiële leiding, besluitvorming en aansturing noodzakelijk zijn, kan een permanente CFO logischer worden. De relevante vraag is daarom niet simpelweg: “Hebben we een CFO nodig?” Een betere vraag is: “Welke financiële beslissingen en verantwoordelijkheden vragen momenteel om CFO-niveau en hoeveel structurele capaciteit is daarvoor werkelijk nodig?”
Bepaal vooraf waarvoor de CFO wordt ingezet
Een belangrijke voorwaarde voor een succesvolle inzet is een duidelijke opdracht. Een doelstelling als “finance verbeteren” is daarvoor te generiek. Vooraf moet duidelijk worden welk probleem moet worden opgelost en welke verantwoordelijkheid de fractional CFO krijgt. Dat kan bijvoorbeeld betrekking hebben op het ontwikkelen van een 13-weeks cashflowmodel, het invoeren van maandelijkse managementrapportages, het ontwikkelen van een financieringsstrategie, het identificeren en realiseren van financiële verbetermaatregelen gericht op EBITDA, professionalisering van FP&A of de financiële voorbereiding op een transactie.
Tevens moet duidelijk zijn hoe de positie zich verhoudt tot de accountant, controller, boekhouding, CEO en eventuele investeerders. Van een CFO wordt verwacht dat deze kan sturen en adviseren, maar daarbij moet wel duidelijk zijn welke verantwoordelijkheden en formele bevoegdheden daadwerkelijk bij de functie horen.
Capaciteit moet volgen uit de opdracht
Het fractional model wordt vaak uitgedrukt in een aantal uren of dagen per maand. Dat moet echter niet het vertrekpunt zijn. Een dag per maand kan goedkoop lijken, maar heeft weinig toegevoegde waarde wanneer die tijd volledig wordt besteed aan vergaderen en het bespreken van bestaande cijfers. De benodigde capaciteit moet daarom volgen uit de opdracht. Een organisatie die een financieringstraject doorloopt of haar financiële functie opnieuw moet inrichten, heeft waarschijnlijk tijdelijk meer CFO-capaciteit nodig dan een organisatie die eenmaal per maand strategische financiële ondersteuning nodig heeft.
Daarbij is ook een voldoende onafhankelijke positie van de CFO belangrijk. Een CFO moet niet uitsluitend financiële rapportages produceren, maar de directie ook kritisch kunnen adviseren en waar nodig kunnen tegenspreken. Vooral bij investeringsbeslissingen, financieringsvraagstukken, tegenvallende marges of liquiditeitsproblemen is die onafhankelijke financiële blik van belang.
Kijk verder dan het uurtarief
Bij de keuze voor een fractional CFO wordt regelmatig een vergelijking gemaakt met de kosten van een fulltime CFO. Alleen naar het tarief kijken geeft echter een onvolledig beeld. Een onderneming koopt met een fractional CFO toegang tot ervaring en senioriteit zonder daarvoor direct een volledige functie te creeren. Dat is alleen economisch aantrekkelijk wanneer die expertise daadwerkelijk leidt tot betere besluitvorming en/of een sterkere financiële organisatie.
Een relatief goedkope fractional CFO die voornamelijk bestaande cijfers presenteert, kan uiteindelijk minder kosteneffectief zijn dan een goede controller. Een duurdere CFO die financieringskosten weet te verlagen, werkkapitaal vrijmaakt, marges helpt verbeteren of voorkomt dat de onderneming een verkeerde investering doet, kan daarentegen juist veel waarde toevoegen. Ergo: het gaat niet uitsluitend om de kosten van de CFO, maar vooral om de financiële waarde van de vraagstukken waarvoor deze wordt ingezet.
Voorkom afhankelijkheid
Een aandachtspunt bij langdurige inzet is dat de onderneming afhankelijk kan worden van de fractional CFO. Dat staat juist op gespannen voet met de flexibiliteit die het model aantrekkelijk maakt. Een goede fractional CFO moet daarom kennis in de organisatie brengen in plaats van kennis uitsluitend bij zichzelf te houden. Financiële modellen, dashboards, contacten met financiers, gebruikte aannames en financiële processen moeten goed worden vastgelegd en overdraagbaar zijn.
Het is daarom verstandig om al bij de start na te denken over een mogelijk overdrachtsmoment. Zo kan bijvoorbeeld worden afgesproken dat een interne controller na een vooraf afgesproken periode, bijvoorbeeld twaalf maanden, zelfstandig verantwoordelijk wordt voor de maandrapportages, terwijl de fractional CFO daarna alleen nog betrokken blijft bij strategische financiële vraagstukken, financiering en kwartaalreviews.
Reageer op dit bericht