Van verplichting naar praktijk: werken met de Veiligheidsladder

Een inschrijving of verlenging ligt klaar, totdat de opdrachtgever een specifieke eis stelt: trede 3 op de Veiligheidsladder. Zonder die trede geen project. 

Vanaf dat moment komt de manier van werken onder een vergrootglas te liggen. Veiligheidsladder certificering vraagt namelijk om onderbouwing van wat er tijdens het werk gebeurt. Daarmee verschuift de vraag van “hebben we het geregeld?” naar “hoe wordt er gewerkt?”. 

Dat betekent niet dat de werkwijze volledig moet veranderen. Wat goed geregeld is, hoef je niet aan te passen. Bij Van Voorst Consult kijken we naar wat er al staat. Van daaruit vullen we aan, zodat de werkwijze aansluit op de norm én werkt in de praktijk.

De Veiligheidsladder als gedragsmodel

De Veiligheidsladder (Safety Culture Ladder, ontwikkeld vanuit NEN) beoordeelt hoe veiligheid terugkomt in gedrag en houding. Veel normen sturen op processen en systemen; hier telt wat er gebeurt tijdens het werk: hoe mensen handelen, keuzes maken en omgaan met risico’s.
De vijf treden laten die ontwikkeling zien:

1. reageren nadat er iets misgaat
2. leren van incidenten en bijsturen waar nodig
3. werken met vaste processen en maatregelen om risico’s te beheersen
4. vooruitkijken en risico’s actief signaleren en bespreken
5. veiligheid vanzelfsprekend onderdeel maken van het dagelijks handelen

Communicatie, voorbeeldgedrag en aanspreekbaarheid bepalen in grote mate waar een organisatie op de ladder uitkomt. Zowel wat is vastgelegd als wat zichtbaar is in de uitvoering telt mee.

Waar het vaak misgaat

In de eerste fase ligt de nadruk vaak op het opstellen van documenten en procedures. Dat is een logisch startpunt, omdat dit nodig is voor de audit. Het probleem is dat het daar vaak stopt. 

Beleid wordt uitgewerkt en vastgelegd, waardoor het op papier klopt, terwijl het in de uitvoering niet altijd terugkomt. Medewerkers raken minder betrokken en veiligheid verschuift naar één rol of functie, in plaats van iets dat in het dagelijks werk wordt gedragen. Dat creëert afstand tussen wat er is afgesproken en wat er daadwerkelijk gebeurt.

Hoe pas je de Veiligheidsladder toe in de praktijk?

In de uitvoering wordt duidelijk of het werkt. Daar zie je hoe keuzes worden gemaakt en hoe mensen met elkaar omgaan als het om veiligheid gaat. Procedures alleen zijn niet voldoende.

Leiderschap

Leidinggevenden maken het verschil in hoe met veiligheid wordt omgegaan. Als een planning onder druk staat en er toch wordt gekozen voor een veilige aanpak, zet dat de toon. Als risico’s in overleggen worden besproken en er wordt doorgevraagd, wordt veiligheid onderdeel van het werk.

Bespreekbaar maken

Veel signalen ontstaan tijdens het werk, maar komen niet altijd op tafel. Een bijna-incident wordt weggewuifd of niet gemeld, terwijl daar juist de informatie zit om problemen te voorkomen. Door dit soort situaties wel te bespreken (in een overleg, na een klus of op de werkplek) ontstaat inzicht in wat er is gebeurd en hoe dat in de toekomst kan worden voorkomen.

Betrokkenheid

Veel beslissingen over veiligheid worden buiten de werkvloer genomen. De mensen die het werk uitvoeren, worden daar niet altijd bij betrokken. Zo ontstaan afspraken die lastig vol te houden zijn of in de uitvoering zelfs worden overgeslagen.

Door medewerkers te betrekken bij het opstellen en aanpassen van werkwijzen, krijgt iedereen een beter beeld van wat haalbaar is. Afspraken sluiten beter aan op hoe er gewerkt wordt en worden ook gevolgd.

Bijsturen

Veel organisaties kijken terug als er iets misgaat. Rapportage, analyse, afsluiten. Daarmee verandert er in de praktijk weinig. De stap zit in eerder bijsturen. Signalen uit het werk gebruiken om aanpassingen te doen voordat het misgaat. Dat vraagt om regelmatig terugkijken op wat er gebeurt en er direct iets mee doen.

Werken met meerdere normen tegelijk

ISO 45001, VCA en de CO₂-prestatieladder vormen vaak al de basis van hoe veiligheid en processen zijn georganiseerd. De Veiligheidsladder sluit daarop aan, met nadruk op gedrag. 

In het werk zelf lopen eisen uit verschillende normen door elkaar. Een overleg, een werkvoorbereiding of een evaluatie raakt al snel meerdere normen tegelijk. Als dat los van elkaar wordt ingericht, ontstaan extra stappen en verschillende werkwijzen naast elkaar.

Het samenbrengen van normen zorgt voor één lijn in de uitvoering. Dat voorkomt dubbel werk en maakt duidelijk wat er gedaan moet worden.

De rol van begeleiding

Bij trajecten rond de Veiligheidsladder blijkt dat het vaak lastig is om zelf te bepalen waar je staat. Teams werken al op een bepaalde manier, maar hoe dat zich verhoudt tot de norm is niet altijd duidelijk. 

Een externe blik helpt om vast te stellen wat er gebeurt tijdens het werk en waar dat afwijkt van wat de norm vraagt. Bij Van Voorst Consult wordt gekeken naar hoe het werk wordt uitgevoerd en welke keuzes daarin worden gemaakt. Wat wordt er verwacht in een situatie op de werkvloer, in een overleg of bij een beslissing onder tijdsdruk? 

De Veiligheidsladder begint vaak als een eis om werk te kunnen uitvoeren. In het werk zelf wordt duidelijk wat daarvan overblijft. Op dat punt verschuift het van iets dat moet naar hoe er gewerkt wordt.

Winstgevendheid verhogen en uw bedrijf in waarde laten toenemen?

UBS Business Value Creation Services ondersteunt organisaties bij het verhogen van winst- en bedrijfswaarde. Ons team focust zich hierbij op domeinen die de grootste impact hebben op het bedrijfsresultaat. Lees meer →