Leervermogen – vijf leerslagen

Effectief kunnen vijf leerslagen worden onderscheiden, namelijk nulslag leren, enkelslag leren, dubbelslag leren, drieslag leren en meta-leren of deutero-leren. Deze leerslagen beschrijven de mate waarin organisaties omgaan met problemen, afwijkingen en verandering.

Nulslag leren

Nulslag leren houdt in dat in geval van nieuwe uitdagingen en/of problemen correctieve acties achterwege blijven en er feitelijk niet wordt geleerd. Hierbij ontbreekt vrijwel elk leerrendement, fouten worden op geoefende wijze gereproduceerd en verantwoordelijkheden worden afgeschoven.

Voorbeeld:
Een IT-afdeling heeft structureel terugkerende security-incidenten, zoals phishinggevoelige accounts. Incidenten worden telkens individueel opgelost, bijvoorbeeld door een accountreset, maar er volgt geen analyse, geen structurele maatregel en geen eigenaarschap. Het patroon blijft zich herhalen.

Enkelslag leren

Enkelslag leren wordt gekenmerkt door het volgen en perfectioneren van regels, beleid, procedures en strategieën met als doel koersbehoud. Leren binnen de norm wordt hier centraal gesteld.

Voorbeeld:
Een organisatie overschrijdt structureel projectdeadlines. De reactie is het aanscherpen van planningsregels, het invoeren van strakkere voortgangsrapportages en het intensiveren van projectcontrole. De bestaande projectmethodiek en doelstellingen blijven ongewijzigd; men optimaliseert binnen de huidige werkwijze.

Dubbelslag leren

Als het gaat om verandering van regels, procedures, beleid en strategieën, en dus de norm, dan wordt gesproken over dubbelslag leren.

Voorbeeld:
Projecten blijven ondanks strengere controlemechanismen te laat worden opgeleverd. In plaats van verdere aanscherping besluit de organisatie de projectmethodiek zelf te herzien, bijvoorbeeld door over te stappen van een lineaire aanpak naar een iteratieve werkwijze. De norm waarop gestuurd wordt verandert.

Drieslag leren

Wanneer diepgewortelde aannames en vanzelfsprekendheden en essentiële waarden en principes ter discussie worden gesteld, ofwel de waartoe-vraag, dan wordt dit aangemerkt als drieslag leren.

Voorbeeld:
De organisatie constateert dat, ongeacht de gekozen projectaanpak, projecten structureel onder druk staan door interne prioritering en besluitvorming. Dit leidt tot de vraag waarom projecten op deze manier worden ingericht en welke belangen leidend zijn. De discussie verschuift naar governance, machtsverhoudingen en de vraag wat daadwerkelijk waarde toevoegt.

Meta-leren

Meta-leren, ook wel deutero-leren genoemd, betreft hoe te leren door te reflecteren op de wijze waarop wordt geleerd. Het ontwikkelen van leervermogen staat hierbij centraal.

Voorbeeld:
De organisatie merkt dat na elk project evaluaties plaatsvinden, maar dat dezelfde problemen blijven terugkomen. Er wordt vervolgens gekeken naar de kwaliteit van de evaluaties zelf: wie spreekt zich uit, welke informatie wordt gedeeld en hoe opvolging plaatsvindt. Op grond daarvan worden vaste feedbackstructuren, eigenaarschap en terugkoppelmechanismen ingericht.

Slot

De vijf leerslagen maken zichtbaar dat leren zich op verschillende niveaus afspeelt, van het uitblijven van leren tot het systematisch verbeteren van het leervermogen zelf. In de praktijk ligt de uitdaging in het herkennen wanneer een diepere leerslag noodzakelijk is.